PWA's Webboard


ความหมายของการศึกษา
ความหมายและขอบเขตของการศึกษา


พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทานแนวพระราชดำริเกี่ยวกับความหมายของการศึกษา เมื่อวันที่ ๒๒ กรกฎาคม ๒๕๒๐ ไว้ดังนี้

"การศึกษาเป็นเครื่องมืออันสำคัญในการพัฒนาความรู้ ความคิด ความประพฤติ ทัศนคติ ค่านิยม และคุณธรรมของบุคคล เพื่อให้เป็นพลเมืองดีมีคุณภาพและประสิทธิภาพ การพัฒนาประเทศก็ย่อมทำได้สะดวกราบรื่น ได้ผลที่แน่นอนและรวดเร็ว"

จะเห็นว่าการศึกษามีความหมายใน ๒ มิติ คือมิติแรกเป็นการพัฒนาองค์ความรู้ในเรื่องต่างๆ และมิติที่สองเป็นการพัฒนาบุคคลผู้ศึกษาเองให้มีความคิด ความประพฤติ ทัศนคติ ค่านิยม และคุณธรรม ซึ่งทั้งสองมิติแห่งความหมายนี้แยกกันไม่ได้ ตรงกันข้ามจะต้องควบคู่กันไปเพราะเมื่อบุคคลหนึ่งมีความรู้ แต่มีความประพฤติ ทัศนคติ ค่านิยมและคุณธรรม ที่ไม่ถูกต้องเหมาะสม ย่อมจะนำไปสู่การใช้ความรู้ในทางที่ไม่ก่อประโยชน์ต่อทั้งตนเองและส่วนรวมได้ ดังที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมีพระราชกระแสรับสั่งในเรื่องนี้มีความหมายตอนหนึ่งว่า

"ความรู้กับดวงประทีปเปรียบกันได้หลายทาง ดวงประทีปเป็นไฟที่ส่องแสงเพื่อนำทางไป ถ้าใช้ไฟนี้ส่องไปในทางที่ถูก ก็จะไปถึงจุดหมายปลายทางได้โดยสะดวกเรียบร้อย แต่ถ้าไม่ระวังไฟนั้น อาจเผาผลาญให้บ้านช่องพินาศลงได้ ความรู้เป็นแสงสว่างที่จะนำเราไปสู่ความเจริญ ถ้าไม่ระมัดระวังในการใช้ความรู้ก็จะเป็นอันตรายเช่นเดียวกัน จะทำลายเผาผลาญบ้านเมืองให้ล่มจมได้" (๒๘ มกราคม ๒๕๐๕)

การศึกษาในความหมายนี้สะท้อนให้เห็นว่า การศึกษาไม่ใช่สิ่งที่จบหรือสิ้นสุดในตัวเอง แต่การศึกษาจะต้องนำไปสนองต่อเป้าหมาย หรือจุดมุ่งหมายบางประการ โดยเฉพาะต่อสังคมส่วนรวม (ซึ่งจะได้กล่าวในหัวข้อต่อไป) นั่นหมายความว่าการศึกษาเป็นเครื่องมือที่จะช่วยนำพาให้บุคคลและสังคมไปสู่จุดมุ่งหมายที่พึงประสงค์ได้ การศึกษาที่สมบูรณ์จะต้องรวมไปถึงการใช้ความรู้ให้เกิดประโยชน์แก่สังคมส่วนรวมได้จึงจะถือได้ว่าเป็นการศึกษาในความหมายที่ครบถ้วน สมดังที่พระราชกระแสที่ว่า

"การที่มีการศึกษาสมบูรณ์แล้วนี้ ทำให้แต่ละคนหลีกเลี่ยงไม่ได้จากความรับผิดชอบที่จะต้องใช้ความรู้ สติปัญญาของตนให้เป็นประโยชน์และเป็นความเจริญวัฒนาแก่บ้านเมืองและส่วนรวม" (๑๒ กรกฎาคม ๒๕๑๖)

พระองค์ทรงชี้ถึงปรัชญาการศึกษาที่น่าสนใจยิ่งคือ เมื่อบุคคลหนึ่งมีการศึกษาที่สมบูรณ์ ผลแห่งการมีการศึกษาสมบูรณ์นี้จะกำหนดให้บุคคลนั้นมีหน้าที่และความรับผิดชอบที่จะต้องใช้ความรู้และสติปัญญาของตนเพื่อให้เกิดประโยชน์ต่อบุคคลอื่นและสังคมส่วนรวมโดยไม่ต้องมีบุคคลใดมาร้องขอหรือเรียกร้องให้ปฏิบัติหน้าที่เพื่อส่วนรวมหรือประเทศชาติแต่การปฏิบัติหน้าที่เพื่อสังคมหรือประเทศชาติของผู้มีการศึกษาที่สมบูรณ์เกิดขึ้นแต่ภายในจากจิตสำนึกแห่งสภาวะของการมีความรู้และสติปัญญาสมบูรณ์ โดยไม่ต้องมีสิ่งจูงใจหรือข้อแลกเปลี่ยน เช่นประโยชน์ส่วนบุคคลหรือรางวัลใดๆมาเป็นแรงผลักดันให้ผู้ที่มีการศึกษาสมบูรณ์ปฏิบัติหน้าที่อันควรจะกระทำ ดังนั้นการศึกษาสมบูรณ์จึงมีความครบถ้วนในตัวเองทั้งองค์ความรู้และการใช้ความรู้เพื่อประโยชน์ต่อส่วนรวม ในความหมายเช่นที่กล่าวนี้การศึกษาจึงมีความหมายในเชิงสร้างสรรค์และเป็นผลดีเท่านั้น ถ้าจะกล่าวในเชิงกลับกันอาจกล่าวได้ว่าการศึกษาที่จะทำให้เกิดความเสียหายแก่ตัวบุคคลหรือส่วนรวมนั้นไม่ใช่การศึกษาที่สมบูรณ์ และการศึกษาที่สมบูรณ์นี้เป็นการศึกษาที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงมุ่งหวังให้เกิดขึ้นในพสกนิกรและประเทศชาติของพระองค์

การศึกษาที่จะนำไปสู่การศึกษาสมบูรณ์นี้ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงชี้ว่าต้องประกอบด้วย การศึกษาทางวิชาการและการศึกษาทางธรรม ทั้งนี้เพื่อการศึกษาทางธรรมคอยกำกับการศึกษาทางวิชาการให้ดำเนินไปในทิศทางที่ถูกต้องและสนองตอบต่อเป้าหมายที่เป็นประโยชน์ต่อส่วนรวม ดังพระราชดำรัสมีความตอนหนึ่งเกี่ยวกับเรื่องนี้ว่า

"การแบ่งการศึกษาเป็นสองอย่าง คือการศึกษาวิชาการอย่างหนึ่ง วิชาการนั้นจะเป็นประโยชน์แก่ตัวเองและแก่บ้านเมือง ถ้ามาใช้ต่อไปเมื่อสำเร็จการศึกษาแล้ว อีกอย่างหนึ่ง ขั้นที่สองก็คือ ความรู้ที่จะเรียกได้ว่าธรรม คือรู้ในการวางตัว ประพฤติและคิด วิธีคิด วิธีที่จะใช้สมองมาทำเป็นประโยชน์แก่ตัว สิ่งที่เป็นธรรมหมายถึงวิธีประพฤติปฏิบัติ คนที่ศึกษาในทางวิชาการและศึกษาในทางธรรมก็ต้องมีปัญญา แต่ผู้ใช้ความรู้ในทางวิชาการทางเดียวและไม่ใช้ความรู้ในทางธรรม จะนับว่าเป็นปัญญาชนมิได้" (๑๘ ธันวาคม ๒๕๑๓)

นั่นหมายความว่าการศึกษาเป็นเครื่องมือที่ก่อให้เกิดความรู้ ทั้งความรู้ในทางวิชาการและความรู้ในทางธรรม ด้วยความรู้ทั้งสองด้านนี้จะก่อให้เกิด "ปัญญา" ขึ้น พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงอธิบายความหมายของปัญญาว่า

"ปัญญาแปลอย่างหนึ่งคือ ความรู้ทุกอย่างทั้งที่เล่าเรียนจดจำมา ที่พิจารณาใคร่ครวญคิดเห็นขึ้นมา และที่ได้ฝึกฝนอบรมให้คล่องแคล่วชำนาญขึ้นมา เมื่อมีความรู้ความชัดเจนชำนาญในวิชาต่างๆดังว่า จะยังผลให้เกิดความเฉลียวฉลาดแต่ประการสำคัญนั้นคือความรู้ที่ผนวกกับความเฉลียวฉลาดนั้นจะรวมกันเป็นความสามรถพิเศษขึ้น คือความรู้จริง รู้แจ้งชัด รู้ตลอด ซึ่งจะเป็นผลต่อไปเป็นความรู้เท่าทัน เมื่อรู้เท่าทันแล้วก็จะเห็นแนวทางและวิธีการที่จะหลีกเลี่ยงให้พ้นอุปสรรคปัญหา และความเสื่อม ความล้มเหลวทั้งปวงได้ แล้วดำเนินไปตามทางที่ถูกต้องเหมาะสมจนบรรลุความสำเร็จ" (๑๔ กรกฎาคม ๒๕๒๑)

ปัญญาในความหมายนี้ ทรงชี้ว่าเป็นสภาวะแห่งการรู้จริง การรู้แจ้งชัดและการรู้ตลอด ซึ่งสภาวะแห่งการรู้ทั้งสามนี้จะนำไปสู่การรู้เท่าทันและปัญญาในความหมายดังกล่าวนี้จะช่วยให้สามารถแก้ไขปัญหาหรืออุปสรรคและนำไปสู่ความสำเร็จได้ในที่สุด

จากที่กล่าวมานี้จะเห็นว่าพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงแสดง ถึงความหมายของการศึกษาที่เป็นปัจจัย ก่อให้เกิดความรู้และสภาวะแห่งการรู้จริงและรู้ทุกอย่าง เป็นปัจจัยที่ก่อให้เกิดปัญญาและด้วยปัญญาจะนำไปสู่ความสำเร็จ กล่าวให้ชัดเจนคือ การศึกษา ความรู้และปัญญาเป็นเรื่องที่มีความสัมพันธ์ที่แยกออกจากกันไม่ได้ การจะเข้าใจเรื่องหนึ่งเรื่องใดให้สมบูรณ์จะต้องเข้าใจทั้งสามเรื่องอย่างเชื่อมโยงกัน

การศึกษาในความหมายนี้พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงอธิบายว่าเป็นเรื่องของทุกคนตั้งแต่เกิดและไมีมีที่สิ้นสุดตลอดชีวิตของคน ทรงแสดงขอบเขตการศึกษาในชีวิตคนกับบรรดา นักศึกษามหาวิทยาลัยไว้ดังนี้

"การศึกษานั้นเป็นเรื่องของทุกคน และไม่ใช่ว่าเฉพาะในระยะหนึ่ง เป็นหน้าที่โดยตรงในระยะเดียวไม่ใช่อย่างนั้น ตั้งแต่เกิดมาก็ต้องศึกษาเติบโตขึ้นมาก็ต้องศึกษา จนกระทั่งถึงขั้นที่เรียกว่าอุดมศึกษา อย่างที่ท่านทั้งหลายกำลังศึกษาอยู่ หมายความว่าการศึกษาที่ครบถ้วน ที่อุดม ที่บริบูรณ์ แต่ต่อไปเมื่อออกไปทำหน้าที่การงานก็ต้องศึกษาต่อไปเหมือนกัน มิฉะนั้นคนเราก็อยู่ไม่ได้ แม้จบปริญญาเอกแล้วก็ต้องศึกษาต่อไปตลอด หมายความว่า การศึกษาไม่มีสิ้นสุด" (๒๐ เมษายน ๒๕๒๑)

พระราชดำรัสองค์นี้ชี้ถึงขอบเขตการศึกษาที่ครอบคลุมตลอดชีวิตของบุคคล ตั้งแต่เกิดต่อเนื่องกันจนถึงวาระสุดท้ายของชีวิต เสมือนการศึกษากับชีวิตเป็นของคู่กัน นั่นหมายความว่าขอบเขตของการศึกษาครอบคลุมถึงทุกเรื่องและทุกเวลาที่เกี่ยวข้องกับชีวิตมนุษย์อาจกล่าวอีกนับหนึ่งได้ว่าการศึกษามิได้มีขอบเขตเฉพาะเพียงเรื่องใดเรื่องหนึ่ง ในระยะเวลาใดเวลาหนึ่ง

ด้วยความหมายและขอบเขตของการศึกษาตามแนวพระราชดำรินี้ จะเห็นว่าการศึกษาเป็นหัวใจของชีวิตมนุษย์ และการศึกษาเป็นเครื่องนำทางที่สำคัญของมนุษย์ให้ไปสู่การพัฒนาคุณภาพตนเอง และก่อให้เกิดประโยชน์ต่อสังคมและประเทศชาติโดยรวม กล่าวให้ชัดเจนโดยสรุปคือความหมายของการศึกษาจะต้องกำกับด้วยจุดหมายของการศึกษาด้วย กล่าวคือเป็นการศึกษาที่สร้างสรรค์และเป็นผลดีแก่บุคคลและส่วนรวมเท่านั้น
โดย : ... [12/01/2552 - 15:25:54]

ความคิดเห็นที่ 1
ขอบคุณครับ
โดย : เอก [21/07/2552 - 14:59:40]

ความคิดเห็นที่ 2
ขอบคุณนะที่ให้ข้อมูลการศึกษาที่ดีแก่พวกเรา แต่เนื้อหามันน่าจะเยอะกว่านี้ มันน้อยเกินไป อยากได้เยอะกว่านี้
โดย : ตัวเล็กเพ็ดบูน [19/07/2554 - 13:52:25]

ความคิดเห็นที่ 3
รายละเอียดดีมาก ชัดเจน ขอบคุณมากค่ะ
โดย : ดวงฤดี [20/06/2554 - 07:25:20]

ความคิดเห็นที่ 4
ขอขอบคุณมากครับ ผมรักในหลวง
โดย : น้องนัทครับ [01/11/2555 - 20:40:50]

ความคิดเห็นที่ 5
หนูรักในหลวงค่ะ
โดย : เด็กสวนสุนันทา [11/11/2553 - 20:13:20]

ความคิดเห็นที่ 6
ขอบคุนมากจร้า
โดย : pat [11/09/2555 - 09:56:54]

ความคิดเห็นที่ 7
เนื้อหาก้อเยอะดี

โดย : เด็กเทพ [10/09/2552 - 10:33:32]

ความคิดเห็นที่ 8
ขอบคุนจร้า
แต่เยอะจังเลย ทีหลังขอแบบย่อๆนะคะ
โดย : enjoy [06/06/2553 - 22:11:04]

ความคิดเห็นที่ 9
"ขอบพระองค์ทรงพระเจริญ"

ขอบคุณสำหรับขอมูล ครับ ข้อมูลเยอะมาก
โดย : บุญชัย [30/11/2555 - 14:31:54]

ความคิดเห็นที่ 10
ขอบคุณสำหรับเนื้อหานะคะ หาข้อมูลประมาณนี้อยู่พอดีคะ
โดย : นักศึกษารอจบ [22/02/2553 - 23:54:31]

ความคิดเห็นที่ 11
ขอบคุณมากนะคะที่ได้ให้ความรู้เกี่ยวกับการศึกษา มีประโยชน์เพราะตอนนี้กำลังศึกษาค้นคว้าเรื่องนี้อยู่พอดี ขอบคุณมากนะคะที่ได้ให้ความรู้เกี่ยวกับการศึกษา มีประโยชน์เพราะตอนนี้กำลังศึกษาค้นคว้าเรื่องนี้อยู่พอดี
โดย : ครูสุ [16/04/2555 - 15:47:17]

ความคิดเห็นที่ 12
ขอบคุณสำหรับข้อมูลนะคะ ทำโครงงานเรื่องการศึกษาพอดี ได้ข้อมูลที่ดีมากเลยค่ะ
โดย : โบอิ้ง [06/09/2557 - 09:47:27]

ความคิดเห็นที่ 13
" การศึกษาคือการไปโรงเรียนหรือสถานศึกษาใช่ไม๊คะ "
โดย : นศ.ครุศาสตร์ ค่ะ [10/11/2552 - 19:44:21]

ความคิดเห็นที่ 14
ขอบคุณสำหรับเนื้อหาดีๆครับ...เป็นประโยชน์ตอผมมากในการศึกษา ผมขอนำบทความนี้พิมพ์ลงในโครงงานการทำหนังสือประกอบการเรียนนะครับ
จะให้เครดิตอย่างดีเลย
มีอะไรดีๆก็มาโพสอีกนะครับ...ขอบคุณ (ดวงเศษมณี)
โดย : ดวงเศษมณี [10/08/2553 - 21:46:05]

ความคิดเห็นที่ 15
ขอบคุณสำหรับเนื้อหาดีๆสำหรับพวกเราชาวรักการศึกษาทุกคนค่ะ
โดย : เด็กEd.Ad. [15/02/2554 - 22:27:00]

ความคิดเห็นที่ 16
ขอบคุณคะ่ ทำรายงานได้พอดี

โดย : ษา [05/08/2555 - 19:15:33]

ความคิดเห็นที่ 17
การศึกษาคือการพัฒนาคน
โดย : นักศึกษาราชภัฏอุตรดิถ์ [13/06/2553 - 12:38:00]

ความคิดเห็นที่ 18
ขอบคุณมากนะคะที่ให้ความรู้เกี่ยวกับความหมายของการศึกษา เป็นข้อมูลที่ชัดเจนมากค่ะ
โดย : พรรณุบล ชื่นเจริญ [30/05/2552 - 19:11:31]

ความคิดเห็นที่ 19
เยอะเกิน

โดย : กดเกดเ [19/05/2553 - 12:59:32]

ความคิดเห็นที่ 20
รักในหลวงค่ะ
โดย : ม.ราชภัฏนครราชสีมา [15/12/2553 - 20:22:40]

ความคิดเห็นที่ 21
ขอบคุณสำหรับข้อมูลความรู้ต่างๆเหล่านี้มากนะค่ะ เป็นประโยชน์มากจริงๆคะ ดิฉันขอนำข้อมูลไปใช้ในการทำรายงานนะค่ะ
โดย : ภัทรา [21/11/2555 - 14:43:03]

ความคิดเห็นที่ 22
การศึกษาไม่ใช่เพียงแค่การเรียนรู้ภายในห้องเรียนหรือโรงเรียนเท่านั้น
โดย : เด็กโคราช [29/07/2553 - 12:49:16]

ความคิดเห็นที่ 23
การเรียนเป็นสิ่งที่ยากใช่ไหมคะเรียนเพื่อทำความฟันให้เป็นจริงเพื่อให้มีเงินคนเราเรียนไปเพื่ออะไร

โดย : นักศึกษาใหม่ [08/06/2553 - 12:53:15]

ความคิดเห็นที่ 24
ทรงพระเจริญ ขอขอบคุณข้อมูลมากๆๆๆค่ะ
โดย : ปราณี [21/01/2556 - 11:58:38]

ความคิดเห็นที่ 25
ขอบคุนคร้า
โดย : ก๊อบ [14/07/2552 - 16:12:45]

ความคิดเห็นที่ 26
ขอพระองค์ทรงพระเจริญค่ะ เป็นความรู้และข้อมูลที่ละเอียดเละดีมากๆค่ะ ขอบคุณค่ะ
โดย : ชะเอม [04/03/2557 - 22:28:22]

ความคิดเห็นที่ 27
การศึกษาเป็นสิ่งที่มีค่ามหาศาล
โดย : นักศึกษาครุศาสตร์ปี1 จร้า [13/11/2552 - 21:35:55]

ความคิดเห็นที่ 28
ขอก็อปนะค่ะ
ขอบคุณค่ะ ที่มีข้อมูลดีๆแบบนี้

โดย : nongbume [05/02/2555 - 21:50:54]

ความคิดเห็นที่ 29
ขอบคุณค่ะ
โดย : นักศึกษากรุงเทพธนบรี (มกธ.) [20/06/2553 - 16:21:15]

ความคิดเห็นที่ 30
การศึกษา คือ อัญมณีชีวิต
โดย : คนรักเรียน [28/06/2552 - 11:43:15]

ความคิดเห็นที่ 31
อนุโมทนา ในส่วนของความรู้มากๆ ท่ีเจ้าหน้าท่ีได้ให้ข้อมูลแก่อาตมาในเรื่องนี้ ซึ่งเนื้อความชัดมาก เข้าใจเร็ว ตรงๆ โดยไม่ต้องตีความ อนุโมทนาเป็นอย่างยิ่ง เจริญๆๆนะร่ำรวยกันทุกคนท่ีคิดดี ทำดี ใฝ่่ดี จ๊ะ

โดย : พระมหาฤตภาคิน จนฺทสาโร [20/01/2554 - 01:07:14]

ความคิดเห็นที่ 32
ยอดเยี่ยมครับ
โดย : tong [09/06/2552 - 15:45:49]

ความคิดเห็นที่ 33
การศึกษาพัฒนาคน คนพัฒนาชาติ
โดย : นักศึกษาปีที่1 มรภ.พระนคร [15/06/2553 - 15:29:29]

ความคิดเห็นที่ 34
กำลังหางานนี้พอดี ขอบคุณนะคะ
โดย : ว่านจังมั้ง [27/10/2552 - 18:43:35]

ความคิดเห็นที่ 35
ขอบคุณครับ
โดย : บาสต์ [27/05/2553 - 16:55:24]

ความคิดเห็นที่ 36
ขอบคุณมากๆนะคะ
โดย : น้องนางสาว [04/09/2555 - 22:00:25]

ความคิดเห็นที่ 37
ยอดเยี่ยมเลยค่ะ
โดย : น่ารัก [12/06/2552 - 23:02:27]

ความคิดเห็นที่ 38
ขอบคุณสำหรับความหมายการศึกษาที่ดีที่สุดแล้วยังชัดเจนควบคุมถึงแนวทางการวางตัวเป็นบุคคลที่ดีมีคุณภาพอีกด้วยค่ะ.......เราชาวราชภัฎรักพ่อหลวงของปวงชนชาวไทย
โดย : เด็กราชภัฎค่ะ [16/06/2554 - 23:03:46]

ความคิดเห็นที่ 39
ขอบคุณมากๆเคยน่ะค่ะ
โดย : เปรี้ยว [20/05/2555 - 10:45:48]

ความคิดเห็นที่ 40
veryperfact ขอบคุณ
โดย : n0vice bounla [27/08/2554 - 15:26:15]

Copyright © by Provincial Waterworks Authority